Đang tải bài viết…
Năm lễ, theo đúng thứ tự, và việc gì thật sự diễn ra trong từng lễ — kèm những chỗ khác nhau giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Một đám cưới Việt không phải một buổi, mà là một chuỗi. Nghi lễ cưới truyền thống có năm mốc — dạm ngõ, ăn hỏi, xin dâu, rước dâu và lại mặt — và phần lớn những buổi bàn bạc căng thẳng giữa hai nhà xảy ra chỉ vì mỗi bên đang hình dung một thứ tự hơi khác nhau.
Bài này đi qua từng lễ: ai làm gì, mất bao lâu, lễ vật gồm những gì, và những chỗ thật sự khác nhau giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
Ngày trước là sáu lễ theo sách cũ. Ngày nay hầu hết các gia đình giữ lại năm, và nhiều nhà gộp còn ba. Thứ tự thì không đổi, dù có gộp hay không:
Năm mốc của một đám cưới Việt
Năm mốc, theo thứ tự. Nhiều nhà gộp dạm ngõ vào ngày ăn hỏi khi hai bên ở xa.
Tiệc cưới không nằm trong năm lễ này. Nó là phần dành cho khách, và trong thực tế nó thường diễn ra ngay sau lễ rước dâu hoặc vào buổi tối cùng ngày. Bách khoa toàn thư mở có một bài tổng quan về lễ cưới người Việt nếu bạn muốn đọc phần gốc tích.
Lễ nhỏ nhất trong cả chuỗi, và cũng là lễ dễ bị coi nhẹ nhất. Nhà trai sang nhà gái với một lễ vật gọn — thường là trầu cau, chè, bánh, ít hoa quả — không mâm quả lớn, không đội bê quả.
Việc thật sự diễn ra ở đây là ba chuyện: hai gia đình gặp mặt, nhà trai thưa chuyện xin cho đôi trẻ qua lại chính thức, và hai bên bàn ngày cho những lễ sau. Một buổi, khoảng hai tiếng, không cần đông người — thường chỉ bố mẹ, một hai người lớn trong họ và đôi trẻ.
Ba việc nên chốt ngay trong buổi này, vì để sau là phải gọi điện qua lại nhiều lần:
Nếu hai nhà cách nhau vài trăm cây số, nhiều gia đình gộp dạm ngõ vào ngày ăn hỏi. Chuyện này phổ biến và không ai bắt lỗi — nhưng phải là quyết định của người lớn hai bên, không phải của đôi trẻ tự sắp cho gọn.
Đây là lễ nặng nhất về tổ chức. Nhà trai mang sính lễ sang nhà gái trong các mâm quả phủ khăn đỏ, có đội bê quả đi kèm. Lễ ăn hỏi thường kéo dài một buổi sáng, và là lễ có nhiều người ngoài gia đình tham gia nhất trước ngày cưới.
Lễ vật thay đổi theo nhà và theo vùng, nhưng gần như luôn có:
Con số thì có quy ước rõ hơn lễ vật, và đây là chỗ hai nhà hay nói lệch nhau:
Số mâm quả theo vùng
Con số này là của nhà gái; nhà trai chuẩn bị theo.
Nhà gái nhận lễ, dâng lên bàn thờ gia tiên, rồi lại quả — trả lại nhà trai một phần. Nhiều gia đình giữ lệ chia phần lại quả bằng tay chứ không dùng dao kéo, và trả lại mâm với nắp mở ngửa. Chi tiết nhỏ, nhưng là loại chi tiết người lớn để ý.
Lễ ăn hỏi thường cách ngày cưới từ vài ngày tới vài tuần. Khi hai nhà ở xa nhau, làm ăn hỏi buổi sáng và rước dâu buổi chiều cùng ngày là cách rút gọn hợp lý nhất — và cũng là lúc bạn cần một checklist chuẩn bị cưới theo mốc thời gian hơn bao giờ hết, vì hai lễ dồn vào một ngày thì không còn chỗ cho việc quên.
Trước khi đoàn rước vào, nhà trai cử một hoặc hai người — thường có mẹ chú rể — sang trước với khay trầu rượu để làm lễ xin dâu. Đây là lúc báo rằng đoàn đã tới và giờ lành đã đến. Nhiều nhà bỏ lễ này khi hai bên ở cùng thành phố và đã hẹn giờ chắc chắn.
Rồi đến phần ai cũng hình dung được: đoàn nhà trai vào, chú rể lên đón cô dâu, hai người làm lễ gia tiên bên nhà gái, nhà gái trao của hồi môn, và đoàn rước dâu về nhà trai để làm lễ gia tiên lần nữa.
Một khung giờ mẫu cho buổi rước dâu, để bạn thấy nó chật tới mức nào:
Mốc hay vỡ nhất của cả ngày cưới nằm ở bước 2 và bước 4. Hãy cộng thêm thời gian chụp ảnh vào kế hoạch ngay từ đầu, đừng coi nó là phần dôi ra.
Phần khách mời thật sự tham dự. Nghi thức ở nhà hàng gần như đã thành khuôn: tuyên bố lý do, hai gia đình lên sân khấu, rót rượu hoặc cắt bánh, cảm ơn, rồi cô dâu chú rể đi chào từng bàn.
Điều quan trọng với khách không phải thứ tự sân khấu, mà là giờ làm lễ và giờ đãi tiệc thường cách nhau một đến hai tiếng. Thiệp chỉ ghi một mốc là đẩy khách vào chỗ phải đoán — và bạn sẽ nhận những cuộc gọi hỏi lại đúng vào buổi sáng bận nhất.
Sau cưới một đến ba ngày, đôi vợ chồng mang lễ nhỏ về nhà gái. Lễ này gần như không còn ai tổ chức thành buổi, nhưng vẫn nên về — và nên hẹn trước, vì nhà gái vừa qua một ngày dài.
Khác ở ba thứ, và chỉ ba thứ này đáng mang ra bàn giữa hai nhà:
Nguyên tắc dùng được cho mọi trường hợp: hỏi người lớn trong nhà mình trước khi hỏi internet. Lệ của một dòng họ cụ thể luôn thắng bài viết tổng quát, kể cả bài này. Nếu hai nhà khác vùng, hãy để hai bà mẹ nói chuyện trực tiếp với nhau một lần — rẻ hơn nhiều so với việc sửa sai vào ngày ăn hỏi.
Phân vai rõ từ đầu là cách duy nhất để không có việc nào bị hai người cùng làm và việc nào bị bỏ quên:
Hai việc cuối là việc tốn thời gian nhất và cũng là việc hay bị để tới sát ngày nhất. Danh sách khách mời nên bắt đầu ngay sau dạm ngõ, vì nó quyết định số bàn, và số bàn quyết định phần lớn ngân sách.
Câu hỏi này tưởng nhỏ nhưng là thứ quyết định bộ ảnh của cả ngày, và là thứ phải đặt may trước vài tuần:
Một chi tiết nhỏ hay bị bỏ: mẹ cô dâu và mẹ chú rể nên thống nhất màu áo dài với nhau. Hai bà mặc cùng một màu, hoặc hai màu rõ ràng khác nhau — thứ trông kỳ nhất trong ảnh là hai màu gần giống nhau mà không giống hẳn.
Cả chuỗi nghi lễ dài như trên, nhưng khách chỉ cần ba thông tin — và một chữ dùng cho đúng:
Thông tin khách thật sự cần
Khách chỉ cần ba thông tin — và một chữ dùng cho đúng.
Và nếu hai nhà tổ chức hai tiệc ở hai nơi, đó là hai tấm thiệp khác nhau, không phải một bản dùng chung. Với thiệp online thì chuyện này rẻ: làm xong một bản rồi nhân bản, sửa phần tên lễ và địa điểm, mỗi bên một đường dẫn riêng để gửi. Phần chữ nghĩa thì xem thêm cách viết lời mời cưới cho từng nhóm khách.
Không. Rất nhiều gia đình ngày nay làm ba: dạm ngõ, ăn hỏi, rước dâu — và gộp hai lễ đầu nếu ở xa. Cái không nên bỏ là lễ gia tiên, vì đó là phần có ý nghĩa với người lớn hơn cả.
Được, và ngày càng phổ biến. Điều kiện là nhà gái đồng ý và lịch trình trong ngày được viết ra trước — ăn hỏi buổi sáng, nghỉ trưa, rước dâu đầu giờ chiều. Đừng xếp hai lễ sát nhau quá một tiếng.
Lễ ăn hỏi theo lệ nhà gái, vì đó là lễ nhà trai mang sang. Phần rước dâu và lễ gia tiên bên nào thì theo lệ bên đó. Cách này giải quyết gần hết các tranh luận, kể cả chuyện số mâm quả lẻ hay chẵn.
Sau. Trước ăn hỏi thì ngày giờ vẫn có thể đổi, và một tấm thiệp đã gửi mà sai ngày là thứ bạn phải đi đính chính với từng người. Mốc hợp lý là gửi khoảng sáu tuần trước ngày cưới, sau khi hai nhà đã chốt xong mọi thứ trong lễ ăn hỏi.
Bao nhiêu tráp, trong tráp có gì, lễ đen bao nhiêu, đội bê tráp mấy người và buổi lễ diễn ra theo thứ tự nào — kèm khác biệt giữa các miền.
